Het idee van waarheid is zelf een mythe. Jarenlang heb ik van alles uitgeprobeerd om te zien waaraan iets zijn autoriteit of geloofwaardigheid ontleent, met betrekking tot perceptie, identiteit en esthetiek, wat op zich totaal verschillende invalshoeken zijn. Uiteindelijk is het niet de vraag of iets waar is, maar of het iets betekent. Barbara Visser

De vraag of iets werkelijkheid of fictie is was eerder de belangrijkste vraag die ik stelde, dat zie je terug in mijn teksten. De samenstelling van die vraag is steeds meer gaan veranderen waardoor er niet meer de nadruk op die vervaging wordt gelegd maar er verder wordt gekeken. Ik heb dit ook gemerkt aan de formulering van mijn vraagstelling. Het gaat niet zozeer meer om de vraag of iets echt is of niet maar wat het betekend, wat daarmee gebeurt en hoe wordt hier op gereageerd. De stelling die Barbara Visser hier inneemt sluit aan bij een opmerking van Felix Janssens tijdens mijn stage. Hij wees mij op het boek van Ohran Pamuk, Het zwarte boek, dat opnieuw gedrukt is. In deze roman wordt de vraag gesteld wat is eigenlijk schrijven, wat is fictie, werkelijkheid en hoe werken die twee op elkaar in? Felix vroeg zich af of onderscheid tussen feit en fictie nog zinvol is. Iets wat als fictie wordt uitgelegd is eigenlijk ook gewoon feit want het is er, het is waarheid geworden omdat het er is. Hij zei dat in sommige landen het niet uit maakt of je bijvoorbeeld een echte rolex om je pols hebt, maar dat je een rolex hebt. Het gaat meer om de betekenis van een rolex dan dat het een originele is. (Tijdens mijn stage had Felix ook een terugkerende discussie met een jongen (10 jaar) uit de buurt die wel een langs kwam. Het was in de tijd van Sinterklaas en de jongen vertelde dat hij aan surprises deed in de klas. Hij geloofde niet meer in Sinterklaas zei hij. Die was nep. Hierop antwoordde Felix dat hij echt was, de Sinterklaas. Het is een echte namaak Sinterklaas. De jongen begreep Felix niet en dacht dat hij bedoelde dat hij beweerde dat hij toch echt was. De discussie is nog even zo doorgegaan maar de jongen was niet te overtuigen en vond juist dat Felix het niet goed had en hem niet snapte.)
Een soortgelijke vraag is ook gesteld in Het bos ruikt naar shampoo van Bonanza waar ik eerder naar verwezen heb. Hebben we nog wel echte ervaringen, of worden al onze gedachten en gevoelens door de informatiemaatschappij gedicteerd. En als dat dan zo zou zijn, hoe erg is dat dan eigenlijk? Koert van Mensvoort zei in het interview net als Felix dat het zinloos is om nog langer een onderscheid te maken tussen feit en fictie. En de aflevering komt uit 2001. In het begin van mijn onderzoek was ik bezig met de vraag of er een vervaging was tussen feit en fictie en mijn zoektocht starten bij beeldmanipulatie. Daarna veranderde mijn vraag naar hoe die vervaging dan zichtbaar was en hoe dat functioneerde in het dagelijks leven. Door Barbara Visser, Koert van Mensvoort en Felix Janssens heb ik daar meer inzicht ingekregen maar ben ik me door hen ook gaan afvragen wat daarna komt, na de stelling die zij innemen. Hoe functioneert dat in het dagelijks leven, en wat is daar de representatie van? En hoe zou je daar als Grafisch Ontwerper dan op kunnen reageren?

Het PRAudioguide project dat T(C),H&M ontwikkelt in samenwerking met de Stadsredactie van het Museum Boijmans van Beuningen en het Van Abbe Museum onderzoekt het gezamenlijk delen van informatie. In het artikel Let Us do the Talking wordt er ingegaan op de achtergrond van het project. Hierin wordt gesteld dat we door de stroom aan beelden we hier immuun voor zijn geworden. Dit had ik zelf ook geconcludeerd bij Joris Luyendijk en Aernout Mik. Massa-media worden sceptisch bekeken of zelfs gewantrouwd, de (echtheids) waarde van berichten en beelden wordt betwijfeld. Alle informatie die tot je komt via de krant, de televisie, het internet en die als feiten worden gepresenteerd kan je in twijfel trekken. Janssens betrekt dit op de Global Economy, en dat evenementen onder de regie van ‘mediapartners’ vallen. Wat de Global Economy hier mee te maken heeft is belangrijk om te begrijpen. De media is geen onafhankelijk orgaan maar wordt gerund door grote multinationals (..) die een grote rol spelen. Dat is belangrijk om te realiseren omdat die bedrijven daarachter ook kunnen bepalen wat wel en niet naar de oppervlakte komt. Zij hebben een heel ander belang dan de juiste informatie te geven. Als ik Janssens goed begrijp is de reactie hierop dat we steeds meer ons via peer-t-peer tot bronnen richten. Voorbeelden hiervan zijn oa. MySpace, het Nederlandse Hyves en de Amerikaanse versie Facebook, YouTube etc. Vandaag heb ik een programma op CNN gezien, CNN contects dat ging over dit soort Social Networks zoals ze het noemde. Ze spraken hierover met oprichters en belanghebbende. Dat is wat Janssens ook in zijn artikel naar voren brengt, dat deze peer-t-peer netwerk mogelijkheden weer wordt ingezet in de economie.
Het PRAudioguide project geeft de gebruiker de rol van informant. De informatie wordt verkregen door de gebruiker en niet via de professionele weg. Ik koppel dit peer-t-peer netwerk steeds aan geloofwaardigheid of betrouwbaarheid. Je vertrouwt de informatie van je buurman meer dan die je via de media ontvangt om het kort door de bocht te zeggen. In het artikel heeft Janssens het over de campagnes vanuit de politiek. Daar heb ik het met hem tijdens mijn stage over gehad. Hij had het over de gemeenteraadsverkiezingen waarin bepaalde politieke partijen juist heel veel mensen wierven door niet in one-liners te praten maar over de mensen zelf. Als je een verhaal hoort van een persoon, kan je het op jezelf betrekken en neem je het sneller aan. Doordat mensen immuun geworden zijn voor beelden en er geen vertrouwen meer in hebben hechten ze hier (peer-t-peer) meer waarden aan. Het staat dichterbij de mensen.

Aan de hand van het PRAudioguide project had Felix erover dat er voor dit project eigenlijk geen beeld nodig was. Het gaat over informatie uitwisselen en dat heeft geen duidelijk herkenbaar beeld nodig. Het gaat volgens mij ook om het ontwerp rondom het project want het project is meer een ervaring. Het dialoog dat erdoor ontstaat of die uitwisseling kan je niet ontwerpen. Felix stelde toen dat beeld uit is, en dat informatie hetgeen is waar het nu om gaat. En de oorzaak daarvan is wat ik al eerder heb gesteld dat wij steeds meer immuun voor de beeldenstroom zijn geworden en we niet meer gevoelig hier meer voor zijn, de beelden komen niet meer ‘binnen’ en daarbij vertrouwen we het niet meer. Alles kan alles zijn. Beelden zijn volgens Janssens uit in die zin dat het niet meer direct vorm geeft aan de inhoud zoals bij het idee Form Follows Function. Beelden kunnen meerdere betekenissen genereren en zijn niet meer eenduidig. Dit is in strijd met het modernistische idee Form Follows Function, uitspraak van Louis Sullivan omdat dat ernaar streeft om de dingen niet open te laten of veranderlijk interpretabel te houden. Zo beschrijft Max Bruinsma het in de essay Form=Function,maart 2006. Hij heeft het in dit essay over beeld en volgens mij sluit dit voor een groot gedeelte aan op het idee van Janssens. Volgens Bruinsma is interpretatie het centrale begrip van onze visuele cultuur. Betekenis ontstaat dus in deze opvatting interactief; ze wordt niet eenzijdig vastgelegd. Dit komt overeen met het idee van Janssens dat beelden meer betekenissen kunnen genereren. De inhoud staat niet vast waardoor je als kijker een beeld vrij kan interpreteren. Ook de manier waarop Ben Laloua / Didier Pascal haar manier van werken beschrijft kan ik concluderen dat zij geen voorstander is van het modernisme. Ik ben geen voorstander van een eenduidig vormen van betekenis of van het inzichtelijk maken van dingen. Ik wil niet ontwerpen vanuit een ‘gods-eye’, dan geeft je invulling aan andermans leven, aan het perspectief en de zienswijze en vooral ook aan de belevingswereld. Voor Barbara Visser kan ik ook die conclusie trekken aan de hand van haar werk en wat ik over haar gelezen heb. Maureen Mooren en Daniel van de Velden zijn ook een goed voorbeeld. Kijk maar naar de ontwerpen voor het Holland Festval. Het teken wat ze daar voor hebben gemaakt is ook vrij voor interpretatie.
Form follows function met betrekking tot het grafisch ontwerp betekend volgens mij dat je op een eenduidige manier de inhoud laat bepalen hoe je het ontwerpt. Als voorbeeld noem ik wederom mijn catalogus van zoeksystemen. De inhoud van de catalogus heeft bepaald hoe het ontwerp eruit kwam te zien. Het ontwerp is zeker niet open voor interpretatie. Het is wat het is. (what you see is what you see.) Ik geeft alleen de informatie op een functionele wijze weer. Heeft Form follows function dat ook te maken met information design? Grafisch ontwerpen wordt ook wel visuele communicatie genoemd, maar beperkt zich doorgaans tot de ordening van de informatie (informatie design). Maar informatie is een product geworden, dat als zodanig ontworpen kan worden (design of information). Felix Janssens in eindexamencatalogus 2004. Ik denk van wel.
Max Bruinsma geeft een variant op de uitspraak van Sullivan die indeze tijd volgens hem toepasbaar is; form=function. De uiterlijke vorm van alles wat ontworpen is , wordt gelezen als mededeling. Hierna stelt Bruinsma de vraag hoe ontwerpers gebruik kunnen maken van de beeldenstroom die heft plaatsgevonden in onze visuele cultuur. Hij veronderstelt dat de kijker / lezer honger heft na meer en rijker beeld. Na mijn idée zijn we juist immuun geworden voor beeld en ik vraag me dan ook af of er honger is naar meer beeld. Rijker beeld, dat wel.